Storczyk – uprawa, pielęgnacja, rozmnażanie
Storczyki należą do najbardziej fascynujących roślin doniczkowych, które mogą ozdobić każde wnętrze swoimi egzotycznymi kwiatami. Te tropikalne rośliny, mimo pozornej trudności w pielęgnacji, przy odpowiedniej opiece potrafią kwitnąć przez wiele miesięcy. Poznanie podstawowych zasad uprawy i pielęgnacji storczyków pozwoli cieszyć się ich pięknem przez długie lata.
Jakie odmiany storczyków wybrać do domu?
Na świecie występuje kilkadziesiąt tysięcy gatunków storczyków, jednak nie wszystkie nadają się do uprawy domowej. Większość dostępnych w sklepach odmian to epifity – rośliny, które w naturalnym środowisku rosną na innych roślinach, głównie na korze drzew. Drugi typ to storczyki naziemne, które rosną bezpośrednio w glebie.
Wybierając storczyka do mieszkania, warto zwrócić uwagę na jego kondycję przy zakupie. Zdrowa roślina powinna mieć jędrne korzenie bez suchych końców, liście bez plam i przebarwień oraz sztywne łodygi z wieloma pąkami kwiatowymi. Jeśli mamy wybór między okazem z wszystkimi rozwiniętymi kwiatami a tym z jednym kwiatem i licznymi pąkami, lepiej wybrać ten drugi.
Phalaenopsis – najłatwiejszy dla początkujących
Storczyk falenopsis, nazywany również ćmówką, to najlepszy wybór dla osób rozpoczynających przygodę z orchideami. Ta odmiana toleruje słabsze oświetlenie i ma wyjątkowo trwałe kwiaty, które mogą utrzymywać się przez 3-4 miesiące. Phalaenopsis można kupić nawet w hipermarketach, a jego ceny wahają się od 20 do 80 zł.
Charakterystyczne szerokie i wydłużone liście gromadzą zapasy wody, a korzenie pobierają wilgoć bezpośrednio z powietrza. W naturalnych warunkach kwiaty tego storczyka osiągają średnicę 12 cm i mają białą barwę, choć hodowcy stworzyli liczne odmiany w kolorach żółtym, różowym, brązowym i fioletowym.
Inne popularne odmiany domowe
Storczyk Dendrobium charakteryzuje się średnią trudnością uprawy i potrzebuje umiarkowanych warunków klimatycznych. Wymaga okresu spoczynku w chłodniejszych warunkach, co sprawia, że jest nieco bardziej wymagający od falenopsisa.
Cymbidium uprawia się głównie ze względu na długie, sztywne pędy kwiatowe z gęsto osadzonymi kwiatami. Ta odmiana wymaga dużej ilości wody w okresie wzrostu i częstego nawożenia. W fazie spoczynku potrzebuje jasnego, suchego i chłodnego miejsca.
Paphiopedilum, zwany także pantofelkiem, to storczyk naziemny pochodzący z południowej Azji. Z każdej rozety liściowej wyrasta zazwyczaj tylko jeden pęd kwiatowy, co czyni go wyjątkowym wśród innych odmian.
Gdzie umieścić storczyk w mieszkaniu?
Odpowiednie stanowisko to podstawa udanej uprawy storczyków. Te tropikalne rośliny potrzebują jasnego miejsca, ale nie znoszą bezpośredniego nasłonecznienia, które może spowodować poparzenia delikatnych liści. Najlepsze będą okna wschodnie lub zachodnie, gdzie światło jest łagodniejsze.
Wymagania świetlne różnych odmian
Storczyki z rodzaju Vanda wymagają najsilniejszego oświetlenia i mogą być umieszczane na południowych parapetach, oczywiście z odpowiednim osłonięciem przed ostrymi promieniami. Wszystkie mieszańce Phalaenopsis preferują średnie oświetlenie i doskonale sprawdzają się na wschodnich oknach.
Gatunkom z podrodzaju Paphiopedilum wystarczy okno wychodzące na północ, ponieważ potrzebują najmniej światła spośród wszystkich popularnych odmian domowych. W okresie letnim warto osłaniać okna firankami lub roletami, które przefiltrują mocniejsze promienie słoneczne.
Jak stworzyć odpowiednie warunki dla storczyka?
Storczyki, pochodząc z tropikalnych lasów, mają specyficzne wymagania dotyczące temperatury i wilgotności. Większość odmian dostępnych w handlu dobrze toleruje temperaturę pokojową 20-23°C w dzień i około 18°C w nocy. Wahania temperatury między dniem a nocą są bardzo istotne dla prawidłowego rozwoju i kwitnienia.
Wysoka wilgotność powietrza jest niezbędna do prawidłowego rozwoju storczyków. Dla falenopsisów wystarczy wilgotność względna na poziomie około 60%, podczas gdy bardziej wymagające odmiany, takie jak obuwiki, miltonie i katleje, potrzebują 70-80%.
Aby zwiększyć wilgotność wokół roślin, można ustawić je w dużym szklanym pojemniku lub zainstalować w pobliżu nawilżacz powietrza. Pomocne jest również umieszczanie podstawek z mokrym keramzytem pod doniczkami, ale nie wolno dopuścić do tego, aby storczyk stał bezpośrednio w wodzie.
Jakie podłoże wybrać do uprawy storczyków?
Storczyki jako epifity wymagają specjalnego podłoża, które znacznie różni się od zwykłej ziemi do roślin doniczkowych. Substrat musi być lekki, przewiewny i bardzo przepuszczalny, aby zapewnić korzeniom dostęp do powietrza i zapobiec ich gniciu.
Gotowe mieszanki dla storczyków można kupić w małych paczkach w sklepach ogrodniczych. Składają się one najczęściej z pokruszonej kory sosnowej, kawałków styropianu, mchu torfowca lub torfu wysokiego oraz węgla drzewnego.
Przygotowanie własnego podłoża
Mieszankę można przygotować samodzielnie, łącząc następujące składniki w odpowiednich proporcjach:
- pokruszona kora sosnowa – główny składnik
- węgiel drzewny – poprawia drenowanie
- mech torfowiec – zatrzymuje wilgoć
- keramzyt lub kawałki styropianu – zapewniają przewiewność
- włókno kokosowe lub łupiny orzecha kokosowego
Przy przesadzaniu część młodych korzeni można pozostawić na zewnątrz pojemnika, co jest naturalnym sposobem wzrostu tych roślin w przyrodzie.
Jak podlewać storczyki?
Złota zasada podlewania orchidei brzmi: rzadko, ale dużo na raz. Storczyki należy podlewać co 7-14 dni, w zależności od warunków panujących w pomieszczeniu. Zabieg najlepiej wykonywać rano, aby woda mogła stopniowo odparować przed wieczorną zmianą temperatury.
Najskuteczniejszą metodą jest zanurzenie doniczki ze storczykiem w pojemniku z wodą na 15-20 minut. Następnie należy odczekać, aż nadmiar wody wycieknie z doniczek, po czym umieścić je ponownie w osłonkach. Chodzi o to, by korzenie nie moczyły się zbyt długo, co mogłoby prowadzić do ich gnicia.
Kiedy storczyk wymaga podlania?
Aby mieć pewność, że storczyk potrzebuje podlania, warto sprawdzić kolor jego korzeni przez przezroczystą doniczkę. Korzenie w kolorze srebrnym lub białym sygnalizują potrzebę podlania, podczas gdy zielony kolor oznacza dostateczny poziom wilgotności.
W przypadku storczyków Oncidium i Cattleya można dotknąć podłoża, aby sprawdzić, czy nie jest suche w dotyku. Woda do podlewania powinna być miękka – najlepiej sprawdzi się deszczówka lub przegotowana woda wodociągowa o temperaturze pokojowej.
Pamiętaj: lepiej przesuszyć storczyka niż go przelać. Nadmierne podlewanie jest najczęstszą przyczyną śmierci tych roślin.
Kiedy i jak nawozić storczyki?
Storczyki w naturze żyją w środowisku ubogim w składniki pokarmowe, dlatego nie potrzebują intensywnego nawożenia. Nawożenie stosujemy wyłącznie od marca do września, czyli w okresie aktywnego wzrostu, gdy roślina wypuszcza nowe liście, pędy i bulwy.
Najlepiej używać specjalnych nawozów przeznaczonych dla storczyków, stosując się do zaleceń na etykiecie. Jeśli korzystamy z nawozów dla roślin kwitnących, należy sporządzić roztwór o połowę słabszy niż zaleca producent. Nawożenie powinno odbywać się maksymalnie co dwa tygodnie lub przy co trzecim podlewaniu.
Rodzaje nawozów dla storczyków
Gdy roślina wypuszcza nowe liście i pąki lub zaczyna kwitnąć, należy wybrać nawóz z dużą zawartością azotu, wzbogacony o mikro- i makroelementy. W okresie mniejszej aktywności wzrostu można przejść na środki organiczne, takie jak biohumus.
Niedobór składników mineralnych może doprowadzić do zaniku kwitnienia oraz karłowatości, natomiast nadmiar może spowodować „poparzenie” korzeni i obumarcie rośliny. Dlatego bardzo istotne jest przestrzeganie zaleceń dotyczących dawkowania.
W jakich doniczkach uprawiać storczyki?
Wybór odpowiedniej doniczki ma ogromne znaczenie dla zdrowia storczyka. Przezroczyste plastikowe doniczki są najlepszym rozwiązaniem, ponieważ korzenie storczyków zawierają chlorofil i potrzebują światła do fotosyntezy. Dodatkowo przezroczystość pozwala na stałe obserwowanie stanu korzeni.
Doniczka powinna mieć liczne otwory drenażowe w dnie, które zapewnią odpływ nadmiaru wody i cyrkulację powietrza. Rozmiar powinien być dostosowany do systemu korzeniowego – zbyt duża doniczka może prowadzić do zalegania wody i gnicia korzeni.
Inne sposoby uprawy
Storczyki z rodzaju Vanda można uprawiać bez podłoża w szklanym lub glinianym naczyniu. Ta metoda wymaga jednak regularnego nawadniania korzeni poprzez zanurzanie w wodzie i zapewnienie bardzo wysokiej wilgotności powietrza.
Ciekawą formą uprawy jest również hodowanie storczyków na kawałku kory bez podłoża, co naśladuje naturalne warunki wzrostu. Ten sposób wymaga jednak dużego doświadczenia i umiejętności utrzymania odpowiedniej wilgotności.
Jak przesadzać storczyki?
Przesadzanie storczyków należy wykonywać co 2-3 lata, gdy dolna część rośliny nie mieści się w obecnej doniczce lub gdy podłoże ulegnie rozkładowi. Pierwszym sygnałem informującym o konieczności przesadzenia jest znaczna ilość korzeni powietrznych wychodzących poza doniczkę.
Nowy pojemnik powinien mieć podobny charakter jak dotychczasowy – jeśli storczyk rósł w przezroczystej plastikowej doniczce, nowa powinna być również taka, choć nieco większa. Przesadzanie najlepiej wykonywać wiosną, gdy roślina wchodzi w okres aktywnego wzrostu.
Przebieg przesadzania krok po kroku
Ostrożnie wyciągamy roślinę z doniczki i delikatnie usuwamy stare podłoże wokół korzeni. Korzenie można wypłukać pod zlewem lub moczyć przez 10 minut – nawodnione korzenie są bardziej elastyczne i odporne na uszkodzenia.
Korzenie powietrzne storczyka są zwykle blade z zielonymi końcówkami i nie należy ich usuwać. Usuwamy tylko martwe korzenie za pomocą sterylnego sekatora. Martwy korzeń przy naciśnięciu jest papkowaty lub pomarszczony, podczas gdy zdrowy stawia opór i wydaje się mocny.
Po umieszczeniu rośliny w nowej doniczce dodajemy świeże podłoże, stukając w bok doniczki, aby znalazło się między korzeniami. Część młodych korzeni można pozostawić na zewnątrz pojemnika – to naturalny sposób wzrostu storczyków.
Jak pielęgnować storczyki po przekwitnięciu?
Po zakończeniu kwitnienia storczyki powinny przejść krótszy lub dłuższy okres spoczynku. W tym czasie nie podlewamy ich i ustawiamy w chłodniejszym miejscu. Ten okres przypada najczęściej zaraz po kwitnieniu, gdy roślina nie rośnie i nie wydaje kwiatów.
Postępowanie z pędem kwiatowym zależy od gatunku storczyka. Pożółkły pęd wycinamy całkowicie, natomiast jeśli nadal jest zielony, skracamy go nad 2-3 oczkiem od dołu. Wyjątkiem są odmiany Paphiopedilum i niektóre Phalaenopsis, które mogą kwitnąć na jednym pędzie przez kilka lat.
Przygotowanie do kolejnego kwitnienia
W okresie spoczynku ograniczamy podlewanie i nawożenie, a temperaturę obniżamy o kilka stopni. Dla wielu gatunków wahania temperatury między dniem a nocą są niezbędne do indukcji kwitnienia. Można tego dokonać, wynosząc rośliny na balkon w okresie letnim lub zakręcając kaloryfer pod parapetem zimą.
Warto na noc zakręcać kaloryfer pod parapetem, na którym stoi orchidea, aby zapewnić jej niezbędne wahania temperatury. Ten zabieg często stymuluje roślinę do ponownego kwitnienia.
Jak rozmnażać storczyki w domu?
Rozmnażanie storczyków najlepiej przeprowadzić przy okazji przesadzania rozrośniętego egzemplarza. Od rośliny macierzystej oddzielamy odrost z kilkoma liśćmi i wiązką korzeni. Czasem taki odrost tworzy się na przyciętym po kwitnieniu pędzie kwiatowym.
Młodą roślinę wystarczy ostrożnie odciąć sterylnym narzędziem i posadzić w małej doniczce z podłożem przeznaczonym dla storczyków. Ważne jest, aby odrost miał dobrze rozwinięty system korzeniowy, który pozwoli mu na samodzielne funkcjonowanie.
Warunki dla młodych roślin
Świeżo oddzielone odrosty wymagają szczególnej opieki i stabilnych warunków. Należy umieścić je w miejscu o wysokiej wilgotności powietrza, ale unikać przełamania. Pierwsze tygodnie są najbardziej krytyczne – roślina musi rozwinąć nowy system korzeniowy w nowym podłożu.
Młode storczyki nie należy nawozić przez pierwsze miesiące po rozdzieleniu, ponieważ mogłoby to uszkodzić delikatne korzenie. Dopiero gdy roślina wyraźnie zacznie rosnąć, można rozpocząć delikatne nawożenie rozcieńczonymi nawozami.
Najczęstsze problemy w uprawie storczyków
Nawet przy odpowiedniej pielęgnacji storczyki mogą być narażone na różne problemy. Najczęściej występującymi trudnościami są gnicie korzeni spowodowane nadmiernym podlewaniem oraz atak szkodników takich jak łyski, wełnowce i przędziorki.
Storczyki są również podatne na utratę pąków pod wpływem stresu, który może być spowodowany zmianą stanowiska, niewłaściwą temperaturą lub nieprawidłowym podlewaniem. W przypadku stresu roślina może zrzucić wszystkie pąki kwiatowe, co jest jej naturalną reakcją obronną.
Choroby grzybicze i bakteryjne
Fuzarioza to jedna z najgroźniejszych chorób storczyków, która doprowadza do żółknięcia najstarszych liści, a u podstawy pojawia się czarna zgnilizna z pomarańczowymi zarodnikami. Zainfekowany storczyk powinien zostać usunięty, a najlepiej spalony, aby nie zarazić innych roślin.
Mokra zgnilizna bakteryjna objawia się małymi plamami na liściach, często z jaśniejszą otoczką, które szybko się powiększają i ciemnieją. Liście stają się wodniste i wydają nieprzyjemny zapach. W początkowej fazie należy usunąć zainfekowane liście i potraktować rany węglem drzewnym.
Wiroza liści charakteryzuje się pojawianiem się żółtych plam o różnych kształtach i rozmiarach. Z czasem całe liście żółkną i zasychają. Roślina porażona wirozą powinna zostać całkowicie usunięta, ponieważ może zainfekować inne storczyki w kolekcji.
Przy podlewaniu storczyka należy zachować szczególną ostrożność, aby nie pozostawiać wody na liściach, co może prowadzić do rozwoju chorób bakteryjnych i grzybiczych.
Zwalczanie szkodników na storczycach
W przypadku zaobserwowania ataku szkodników roślinę należy natychmiast odseparować od pozostałych i rozpocząć leczenie. Przędziorki można zwalczać poprzez umycie rośliny pod prysznicem i zwiększenie wilgotności powietrza przez regularne zraszanie, uważając jednak, aby nie doprowadzić do zapleśnienia.
Wełnowce są widoczne jako białe, wełniste skupiska na liściach i w pachwinach. Można je usuwać mechanicznie przy pomocy wacików nasączonych alkoholem lub stosować specjalistyczne preparaty owadobójcze przeznaczone dla roślin doniczkowych.
Łyski to małe, ruchliwe owady, które wysysają soki z liści, powodując ich żółknięcie i deformacje. W walce z nimi skuteczne są regularne opryski preparatami na bazie naturalnych pyretroid lub stosowanie pułapek żółtych, które przyciągają dorosłe osobniki.
Profilaktyka chorób i szkodników
Najskuteczniejszą metodą ochrony storczyków przed problemami jest właściwa profilaktyka. Regularne kontrole stanu roślin pozwalają na wczesne wykrycie niepokojących objawów i szybkie rozpoczęcie leczenia.
Ważne jest również utrzymanie odpowiedniej higieny podczas prac pielęgnacyjnych – używanie sterylnych narzędzi, unikanie kontaktu chorych roślin ze zdrowymi oraz zapewnienie odpowiedniej cyrkulacji powietrza wokół roślin. Przecieranie liści wilgotną ściereczką nie tylko usuwa kurz, ale również pozwala na dokładne sprawdzenie stanu rośliny.
