Choroby pomidorów szklarniowych – zdjęcia, opis
Uprawa pomidorów w szklarni stwarza optymalne warunki dla rozwoju roślin, ale jednocześnie sprzyja występowaniu różnorodnych chorób. Wysokie temperatury i wilgotność powietrza w zamkniętych przestrzeniach szklarniowych tworzą idealne środowisko dla patogenów. Znajomość najważniejszych schorzeń oraz skutecznych metod ich zwalczania jest niezbędna dla każdego szklarniowego producenta pomidorów.
Najczęściej występujące choroby grzybowe
Choroby grzybowe stanowią największe zagrożenie dla pomidorów uprawianych pod osłonami. Ciepłe i wilgotne warunki szklarniowe sprzyjają rozwojowi wielu patogenów grzybowych. Infekcje te mogą prowadzić do znacznych strat w plonach, a w skrajnych przypadkach nawet do całkowitego zniszczenia uprawy.
Zaraza ziemniaka
Zaraza ziemniaka to jedna z najniebezpieczniejszych chorób pomidorów szklarniowych, wywoływana przez grzyba Phytophthora infestans. Choroba rozwija się szczególnie intensywnie przy wysokiej wilgotności powietrza przekraczającej 90% i temperaturach w zakresie 15-20°C. Pierwsze objawy pojawiają się na liściach w postaci brunatnych plam z charakterystycznym żółtawym obrzeżem.
Na łodygach zaraza objawia się jako ciemnobrunatne, podłużne plamy, które szybko się powiększają. Porażone owoce pokrywają się twardymi, brunatnymi plamami, które z czasem stają się miękkie i gnijące. W warunkach wysokiej wilgotności na spodniej stronie liści pojawia się charakterystyczny biały nalot grzyba.
Fuzarioza
Fuzarioza pomidorów to choroba naczyniowa wywoływana przez grzyby z rodzaju Fusarium. Patogen atakuje system naczyniowy rośliny, powodując żółknięcie i zwiędanie liści począwszy od najniższych pięter. Charakterystycznym objawem jest jednostronne żółknięcie liści, które następnie brązowieją i opadają.
Na przekroju łodygi widoczne są ciemnobrunatne przebarwienia wiązek przewodzących. Choroba rozwija się szczególnie intensywnie w temperaturach 25-28°C i przy nieregularnym nawadnianiu. Rośliny porażone fuzariozą wykazują ograniczony wzrost i znacznie obniżoną produktywność.
Szara pleśń
Szara pleśń wywoływana przez Botrytis cinerea stanowi poważny problem w uprawach szklarniowych. Grzyb atakuje wszystkie nadziemne części rośliny, szczególnie kwiaty, młode owoce i uszkodzone tkanki. Na porażonych organach pojawia się charakterystyczny szary, pylisty nalot składający się z zarodników grzyba.
Rozwojowi choroby sprzyjają temperatury 15-20°C oraz wysoka wilgotność powietrza. Infekcja często rozpoczyna się od odpadających płatków kwiatowych, które stanowią bramę wejścia dla patogenu. W zaawansowanym stadium choroby dochodzi do gnicia owoców i zamierania całych fragmentów rośliny.
Choroby bakteryjne pomidorów
Infekcje bakteryjne w uprawach szklarniowych pomidorów mogą powodować znaczne straty ekonomiczne. Bakteryjna plamistość liści wywoływana przez Xanthomonas vesicatoria objawia się drobnymi, ciemnymi plamkami otoczonymi żółtawą obwódką. Plamy początkowo są drobne, ale z czasem powiększają się i łączą, prowadząc do zamierania całych fragmentów liścia.
Szczególnie niebezpieczna jest bakteryjna plamistość owoców, która powoduje powstawanie drobnych, wypukłych plam na owocach. Te przebarwienia mają początkowo jasnobrązową barwę, ale z czasem ciemnieją i stają się wklęsłe. Bakterie rozprzestrzeniają się głównie przez krople wody podczas podlewania lub opryskiwania.
Zapobieganie infekcjom bakteryjnym wymaga szczególnej uwagi na higienę uprawy. Ważne jest unikanie nawadniania liści oraz zapewnienie odpowiedniej wentylacji szklarni. Regularna dezynfekcja narzędzi ogrodniczych i ograniczenie wilgotności powietrza znacząco zmniejsza ryzyko wystąpienia chorób bakteryjnych.
Infekcje wirusowe w szklarni
Choroby wirusowe pomidorów szklarniowych stanowią coraz większy problem dla producentów. Wirus mozaiki pomidora (TMV) oraz wirus mozaiki tytoniu (ToMV) powodują charakterystyczne przebarwienia liści w postaci jasnych i ciemnych plam. Porażone rośliny wykazują ograniczony wzrost i deformacje liści, co bezpośrednio wpływa na jakość i wielkość plonu.
Wirusy rozprzestrzeniają się głównie mechanicznie przez kontakt z porażonymi roślinami, narzędzia ogrodnicze oraz ręce pracowników, co sprawia, że przestrzeganie higieny w szklarni jest kluczowe dla zapobiegania infekcjom.
Rozpoznawanie objawów wirusowych
Objawy infekcji wirusowych są różnorodne i zależą od gatunku wirusa oraz warunków środowiskowych. Najczęściej obserwuje się mozaikowe przebarwienia liści, deformacje blaszek liściowych oraz karłowatość roślin. Porażone owoce mogą wykazywać nierówną barwę, deformacje lub przedwczesne dojrzewanie.
Szczególnie charakterystyczny jest wirus żółtej skrętolistności pomidora (TYLCV), który powoduje żółknięcie i skręcanie brzegów liści ku górze. Rośliny porażone tym wirusem są znacznie mniejsze od zdrowych i praktycznie nie tworzą owoców. Wirus ten jest przenoszony przez mszyce, co wymaga szczególnej kontroli tych szkodników.
Jak rozpoznać pierwsze objawy chorób?
Wczesna diagnostyka chorób pomidorów jest kluczowa dla skutecznego ich zwalczania. Regularne obserwacje roślin powinny być prowadzone systematycznie, najlepiej codziennie podczas rutynowych prac w szklarni. Szczególną uwagę należy zwrócić na dolne liście, które często jako pierwsze wykazują objawy chorób.
Pierwsze sygnały ostrzegawcze obejmują zmiany zabarwienia liści, pojawienie się plam czy nalotów. Żółknięcie liści może wskazywać na fuzariozę lub niedobory pokarmowe, podczas gdy brunatne plamy często świadczą o infekcjach grzybowych. Ważne jest także obserwowanie ogólnej kondycji roślin – zwiędnięcie, ograniczony wzrost czy deformacje mogą sugerować poważne problemy chorobowe.
Monitoring wilgotności i temperatury w szklarni pozwala przewidywać okresy zwiększonego ryzyka wystąpienia chorób. Szczególnie niebezpieczne są okresy wysokiej wilgotności połączonej z umiarkowanymi temperaturami, które sprzyjają rozwojowi większości patogenów grzybowych. Dokumentowanie warunków klimatycznych oraz obserwowanych objawów ułatwia identyfikację chorób i planowanie działań ochronnych.
Jak zapobiegać chorobom?
Profilaktyka chorób pomidorów szklarniowych opiera się na kompleksowym podejściu do zarządzania uprawą. Podstawowe znaczenie ma wybór odmian odpornych na najważniejsze choroby występujące w danym regionie. Nowoczesne odmiany często charakteryzują się zwiększoną odpornością na fuzariozę, zarazę ziemniaka czy wybrane wirusy.
Dezynfekcja szklarni
Regularną dezynfekcję szklarni należy przeprowadzać zarówno przed rozpoczęciem sezonu uprawowego, jak i w trakcie wegetacji roślin. Środkami dezynfekującymi mogą być preparaty na bazie chloru, nadtlenku wodoru lub ozon. Szczególną uwagę należy poświęcić dezynfekcji narzędzi ogrodniczych, pojemników do sadzonek oraz systemów nawadniających.
Skuteczne metody dezynfekcji obejmują także solaryzację gleby, która polega na przykryciu powierzchni przezroczystą folią w okresie letnim. Wysokie temperatury powstające pod folią eliminują wiele patogenów glebowych. Ważnym elementem jest również usuwanie pozostałości roślinnych po zakończeniu uprawy, które mogą stanowić źródło infekcji w następnym sezonie.
Właściwa wentylacja
System wentylacji szklarni ma kluczowe znaczenie dla kontroli wilgotności powietrza i zapobiegania chorobom. Odpowiednia cyrkulacja powietrza zmniejsza kondensację pary wodnej na liściach, co ogranicza rozwój chorób grzybowych i bakteryjnych. Nowoczesne systemy wentylacji pozwalają na precyzyjne kontrolowanie warunków klimatycznych.
Wentylacja powinna być szczególnie intensywna w godzinach porannych, kiedy wilgotność względna jest najwyższa. Regularne przewietrzanie szklarni w ciągu dnia pomaga utrzymać wilgotność na poziomie 60-70%, co jest optymalne dla wzrostu pomidorów, ale ogranicza rozwój większości patogenów.
Jak zwalczać choroby pomidorów?
Zwalczanie chorób pomidorów szklarniowych wymaga zintegrowanego podejścia łączącego metody chemiczne, biologiczne i agrotechniczne. Fungicydy stosowane profilaktycznie są najbardziej skuteczne w zapobieganiu infekcjom grzybowym. W przypadku zarazy ziemniaka szczególnie skuteczne są preparaty zawierające mancozeb, chlorotalonil lub miedziany siarczan.
Rotacja środków ochrony roślin jest niezbędna dla uniknięcia rozwoju odporności patogenów na stosowane fungicydy, dlatego należy przemiennie używać preparatów o różnych mechanizmach działania.
Metody biologiczne zyskują na popularności ze względu na ograniczenia dotyczące pozostałości środków chemicznych w owocach. Szczepy antagonistycznych grzybów jak Trichoderma skutecznie konkurują z patogenami o miejsce i składniki pokarmowe. Preparaty biologiczne są szczególnie przydatne w zwalczaniu chorób glebowych i jako uzupełnienie chemicznej ochrony roślin.
W przypadku wykrycia ognisk chorobowych konieczne jest natychmiastowe usunięcie porażonych części roślin. Wszystkie chore fragmenty należy spalić lub wywieźć poza teren uprawy, aby zapobiec dalszemu rozprzestrzenianiu się infekcji. Miejsca cięć należy zdezynfekować odpowiednimi preparatami fungicydowymi.
Opryskiwanie w warunkach szklarniowych
Technika opryskiwania w szklarni różni się znacznie od zabiegów prowadzonych w uprawie polowej. Ograniczona przestrzeń i brak naturalnej wentylacji wymagają szczególnej uwagi na równomierne pokrycie roślin cieczą roboczą. Najlepsze efekty uzyskuje się stosując opryskiwacze o drobnej kroplówce, które zapewniają dokładne pokrycie wszystkich powierzchni liści.
Optymalne warunki do opryskiwania w szklarni to następujące parametry:
- temperatura powietrza w zakresie 18-22°C,
- wilgotność względna poniżej 80%,
- brak bezpośredniego nasłonecznienia roślin,
- ograniczony ruch powietrza w szklarni,
- suche powierzchnie liści przed rozpoczęciem zabiegu.
Timing opryskiwań ma fundamentalne znaczenie dla ich skuteczności. Zabiegi należy przeprowadzać najlepiej w godzinach rannych lub wieczornych, kiedy temperatura jest niższa, a wilgotność powietrza stabilna. Unikanie opryskiwania w pełnym słońcu zapobiega szybkiemu odparowaniu cieczy roboczej i poparzeniom liści.
Ważnym aspektem jest także dobór odpowiedniego stężenia preparatów. W warunkach szklarniowych często stosuje się niższe stężenia niż w uprawie polowej ze względu na ograniczone odparowanie i przedłużone działanie preparatu. Regularne czyszczenie i kalibracja sprzętu opryskowego zapewnia równomierne dawkowanie i wysoką skuteczność zabiegów.
