Podkłady kolejowe w ogrodzie – czy można je stosować?
Podkłady kolejowe w ogrodzie to rozwiązanie, które może wydawać się atrakcyjne ze względu na niską cenę i rustykalny wygląd. Niestety, wykorzystywanie tego typu materiałów w przestrzeni domowej niesie ze sobą poważne zagrożenia zdrowotne i prawne. Przed podjęciem decyzji o ich zakupie warto poznać wszystkie fakty dotyczące bezpieczeństwa i legalności takiego rozwiązania.
Czym są podkłady kolejowe i skąd bierze się ich popularność?
Drewniane podkłady kolejowe to elementy infrastruktury kolejowej, które przez dziesięciolecia wytrzymywały ogromne obciążenia wielotonowych składów. Ich wytrzymałość i trwałość wynikają z zastosowania specjalnych impregnatów, głównie oleju kreozotowego. Standardowe wymiary polskich podkładów to 2,5 metra długości, 16 centymetrów wysokości i około 24 centymetrów szerokości.
Popularność podkładów kolejowych w ogrodnictwie wynika z kilku czynników. Po pierwsze, są stosunkowo tanie – ceny wahają się od 20 do 40 złotych za sztukę. Po drugie, po wejściu Polski do Unii Europejskiej rozpoczęły się masowe remonty torów kolejowych, co poskutkowało dużą ilością dostępnych zużytych podkładów.
Ogrodnicy chętnie wykorzystują je do różnych celów. Najbardziej popularne zastosowania to budowa ścieżek ogrodowych, umacnianie skarp, tworzenie tarasów i podjazdów. Niektórzy stosują je również jako materiał na ogrodzenia, mostki nad oczkami wodnymi czy elementy ozdobne w ogrodach skalnych.
Mimo atrakcyjnej ceny i wszechstronności zastosowań, podkłady kolejowe stanowią poważne zagrożenie dla zdrowia ludzi i zwierząt ze względu na zawartość toksycznych substancji.
Jakie zagrożenia niosą ze sobą podkłady kolejowe?
Największe niebezpieczeństwo związane z podkładami kolejowymi stanowi olej kreozotowy, którym były impregnowane. To substancja otrzymywana w wyniku destylacji smoły węglowej, składająca się z setek różnych składników chemicznych. Wśród nich znajdują się węglowodory aromatyczne takie jak naftalen, antracen, fenantren czy chryzen.
Wpływ kreozotu na zdrowie człowieka
Kreozot jest oficjalnie uznawany za substancję rakotwórczą i został zaklasyfikowany do kategorii I czynników rakotwórczych. Jeden z jego głównych składników – benzo[a]piren – charakteryzuje się dawką śmiertelną wynoszącą jedynie 710 mg/kg dla organizmów stałocieplnych. W wyniku bezpośredniego kontaktu z kreozotem, również przez wdychanie, może dojść do poważnych problemów zdrowotnych.
Objawy zatrucia kreozotem obejmują nudności, zaburzenia żołądkowo-jelitowe i wymioty. Długotrwały kontakt może prowadzić do uszkodzenia komórek układu immunologicznego oraz mutacji w strukturze DNA. Dodatkowo substancja ta może powodować różnego rodzaju wysypki i podrażnienia skóry.
Kiedy zagrożenie jest największe?
Ryzyko negatywnego oddziaływania kreozotu znacząco wzrasta podczas mechanicznej obróbki podkładów. Szczególnie niebezpieczne czynności to:
- skracanie podkładów piłą lub innym narzędziem
- wiercenie otworów w drewnie
- czyszczenie powierzchni metalowymi szczotkami
- szlifowanie lub inne prace powodujące powstanie pyłu
Aktywność toksycznych składników wzrasta również podczas gorących, słonecznych dni, kiedy podkłady wydzielają charakterystyczny, nieprzyjemny zapach wyczuwalny z kilku metrów. W takich warunkach zagrożenie dla zdrowia domowników i sąsiadów jest szczególnie wysokie.
Czy wykorzystanie podkładów kolejowych jest legalne?
Zgodnie z obowiązującym prawem, podkłady kolejowe są klasyfikowane jako odpady niebezpieczne z grupy 17 – odpady z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych. Jako takie mogą zawierać lub być zanieczyszczone substancjami niebezpiecznymi. Posiadanie w gospodarstwach domowych zużytego drewna impregnowanego kreozotem jest nielegalne.
Prawo wyraźnie zabrania odzyskiwania i unieszkodliwiania tego typu odpadów poza odpowiednimi instalacjami lub urządzeniami przeznaczonymi do tego celu. Przepisy nie zezwalają również firmom na przekazywanie materiałów impregnowanych kreozotem prywatnym użytkownikom. Osoba wykorzystująca stare podkłady kolejowe w ogrodzie naraża się na prawne konsekwencje, jeśli zostanie to odkryte przez odpowiednie służby.
Możliwość zmiany klasyfikacji odpadów
Teoretycznie istnieje możliwość zmiany klasyfikacji odpadów niebezpiecznych na odpady inne niż niebezpieczne, zgodnie z art. 7 Ustawy z dnia 14 grudnia 2012 roku o odpadach. Wymaga to jednak wykonania kosztownych badań laboratoryjnych próbek oraz formalnego zgłoszenia faktu do Marszałka Województwa. Nawet po zmianie statusu, podkłady nie mogą być wykorzystywane do celów ogrodniczych.
Proces ten jest skomplikowany, czasochłonny i kosztowny, co czyni go niepraktycznym dla przeciętnego użytkownika pragnącego upiększyć swój ogród. W praktyce znacznie łatwiej i bezpieczniej jest wybrać alternatywne rozwiązania.
Co zamiast podkładów kolejowych?
Na rynku dostępne są prefabrykowane podkłady ogrodowe, które stanowią idealną alternatywę dla niebezpiecznych podkładów kolejowych. Te nowoczesne elementy imitują wygląd tradycyjnych podkładów, ale są całkowicie bezpieczne w użytkowaniu. Wykonywane są z drewna nie impregnowanego kreozotem lub z materiałów kompozytowych.
Chociaż cena podkładów ogrodowych jest znacznie wyższa niż zużytych podkładów kolejowych, różnica ta jest w pełni uzasadniona względami bezpieczeństwa. Opinie ekspertów na temat prefabrykowanych podkładów są zdecydowanie pozytywne, co potwierdza słuszność wyboru tego rozwiązania.
Inne materiały
Oprócz gotowych podkładów ogrodowych, można wykorzystać również inne materiały. Do budowy ścieżek ogrodowych doskonale sprawdzą się:
- kostka brukowa w różnych kolorach i wzorach
- płyty betonowe imitujące naturalne kamienie
- drewno egzotyczne odporne na warunki atmosferyczne
- elementy z drewna termicznie modyfikowanego
Do umacniania skarp można zastosować gabiony wypełnione kamieniem, mury oporowe z bloczków betonowych lub specjalne systemy geosiatek. Te rozwiązania są nie tylko bezpieczne, ale często także bardziej estetyczne i trwalsze od tradycyjnych podkładów kolejowych.
Jak rozpoznać niebezpieczne podkłady?
Identyfikacja podkładów impregnowanych kreozotem nie jest trudna. Charakteryzują się one intensywnym, nieprzyjemnym zapachem przypominającym smołę, który jest szczególnie wyczuwalny w ciepłe dni. Powierzchnia takich podkładów często ma ciemny, prawie czarny kolor z widocznymi śladami impregnatu.
Podczas zakupu należy zwrócić uwagę na pochodzenie drewna i żądać od sprzedającego dokumentów potwierdzających legalność sprzedaży. Rzetelni sprzedawcy powinni posiadać certyfikaty potwierdzające, że drewno zostało odpowiednio przetworzone i nie stanowi zagrożenia dla zdrowia.
Pamiętaj, że żaden rabat czy promocyjna cena nie są warte ryzyka zdrowotnego związanego z długotrwałym narażeniem na działanie substancji rakotwórczych.
Co robić z podkładami już znajdującymi się w ogrodzie?
Jeśli w ogrodzie znajdują się już podkłady kolejowe, należy jak najszybciej się ich pozbyć. Nie wolno ich spalać, ponieważ podczas spalania uwalniane są jeszcze bardziej toksyczne związki. Jedynym prawidłowym sposobem postępowania jest przekazanie ich do specjalistycznego zakładu utylizacji odpadów niebezpiecznych.
W przypadku, gdy podkłady zostały już wmontowane w konstrukcje ogrodowe, demontaż powinien zostać przeprowadzony z zachowaniem środków ostrożności. Podczas pracy należy używać rękawic ochronnych, maseczki oraz unikać powstawania pyłu drzewnego.
Oczyszczanie gleby po usunięciu podkładów
Po usunięciu podkładów kolejowych z ogrodu, warto rozważyć badanie gleby w miejscach, gdzie się znajdowały. Kreozot może przenikać do podłoża, powodując jego długotrwałe zanieczyszczenie. W przypadku wykrycia skażenia, konieczna może być wymiana warstwy ziemi lub jej specjalistyczne oczyszczenie.
Proces remediacji gleby skażonej kreozotem jest możliwy dzięki innowacyjnym metodom biologicznym opracowanym przez naukowców. Wykorzystują one specjalne bakterie zdolne do biodegradacji związków wchodzących w skład oleju kreozotowego.
Przyszłość utylizacji podkładów kolejowych
Problem utylizacji podkładów kolejowych ma ogromną skalę. Do 2025 roku w Polsce ma zostać zmodernizowanych 9 tysięcy kilometrów torowisk kolejowych, co oznacza konieczność utylizacji ponad 15 milionów drewnianych podkładów. To łącznie 975 milionów ton niebezpiecznych odpadów.
Naukowcy z Uniwersytetu Warszawskiego opracowali innowacyjną metodę biologicznej utylizacji kreozotu. W pierwszej fazie szkodliwe substancje są wypłukiwane z drewna, a następnie oczyszczane przy pomocy mikroorganizmów. Bakterie traktują związki wchodzące w skład kreozotu jak źródło węgla i energii, metabolizując je w bezpieczne produkty.
Po zakończeniu tego procesu drewno jest wolne od zanieczyszczeń i może być ponownie wykorzystane jako surowiec. Taka technologia daje nadzieję na rozwiązanie problemu ogromnych ilości skażonego drewna w sposób ekonomiczny i przyjazny środowisku.
