Zima w ogrodzie – kalendarz ogrodnika

Zima w ogrodzie to okres pozornego spoczynku, jednak dla doświadczonego ogrodnika przynosi wiele ważnych zadań. Grudzień, styczeń i luty wymagają systematycznej opieki nad roślinami oraz przygotowań do nadchodzącego sezonu. Właściwe planowanie zimowych prac ogrodniczych zapewni piękny i zdrowy ogród wiosną.

Grudzień w ogrodzie

Grudzień w ogrodzie to najwyższy czas, aby zabezpieczyć rośliny przed mrozem. Większość prac powinna być już zakończona, jednak warto sprawdzić stan okryć i uzupełnić braki. Pokrywa śnieżna stanowi naturalną ochronę przed przemarzaniem gleby.

W pierwszej kolejności należy wykonać bielenie pni drzew owocowych. Zapobiega to powstawaniu ran zgorzelinowych i pęknięć kory. Jeśli wapno zostanie zmyte deszczem, zabieg powtarzamy w styczniu.

Ochrona przed gryzoniami

Pnie drzew wymagają zabezpieczenia przed zającami i gryzoniami. Osłony wykonuje się ze słomy, kartonu lub gotowych osłonek sadowniczych. Materiał musi otaczać całą nasadę pnia i być mocno przywiązany sznurkiem.

Dodatkową ochronę stanowi udeptywanie śniegu wokół pni drzewek. Przymarznięty śnieg tworzy barierę dla gryzoni. Przy braku śniegu stosuje się środki odstraszające lub zatrute ziarno.

Przechowywanie owoców

W pomieszczeniach przechowalniczych kontroluje się temperaturę, która nie może spaść poniżej 0°C. Gnijące owoce natychmiast usuwa się z powodu wydzielanych toksyn. Optymalna wilgotność powietrza wynosi około 90%.

Styczeń w ogrodzie

Styczeń charakteryzuje się najniższymi temperaturami roku i wysokimi opadami śniegu. Dla roślin to okres pełnego spoczynku wegetatywnego. Mimo to ogrodnik ma wiele zadań do wykonania, szczególnie związanych z przygotowaniem do cięcia drzew.

Pobieranie zrazów do szczepienia

W pierwszej połowie stycznia pobiera się pędy na zrazy do wiosennego szczepienia. Wykonuje się to w pogodne dni przy temperaturze powyżej +5°C. Pędy muszą być dobrze zdrewniałe, zdrowe i odpowiednio długie.

Prawidłowe zrazy charakteryzują się długością 60 cm i średnicą minimum 5 mm. Przechowuje się je w chłodnej piwnicy w temperaturze około 2°C, powiązane w pęczki i przesypane wilgotnym piaskiem.

Rozpoczęcie zimowego cięcia

Pod koniec stycznia można rozpocząć cięcie najbardziej odpornych krzewów owocowych. Wczesne cięcie jest szczególnie ważne przy dużej liczbie roślin sadowniczych. W tym terminie tnie się przede wszystkim:

• krzewy agrestu o wysokiej mrozoodporności,
• jagody kamczackie znoszące niskie temperatury,
• porzeczki czerwone odporne na przemarzanie,
• rokitnik dobrze znoszący mrozy zimowe.

Kontrola zimujących roślin

Regularne sprawdzanie stanu zimowych okryć pozwala na szybkie reagowanie w przypadku uszkodzeń. Szczególną uwagę zwraca się na rośliny zimozielone, które tracą wodę przez liście podczas bezśnieżnych mrozów. W bezmroźne dni należy je obficie podlać.

Luty w ogrodzie

Luty przynosi wydłużenie dnia o 2 godziny słonecznego światła. To sygnał do intensyfikacji prac przygotowawczych do nadchodzącego sezonu. Rozpoczyna się produkcja rozsad i kontynuuje zimowe cięcie drzew.

Intensyfikacja cięcia drzew owocowych

W lutym rozpoczyna się właściwe cięcie drzew owocowych, począwszy od najbardziej odpornych gatunków. Pierwsze tnie się jabłonie i grusze, które najlepiej znoszą zimowe temperatury. Większe rany po cięciu zabezpiecza się maścią ogrodniczą.

Podczas cięcia warto zwrócić uwagę na obecność szkodników i objawów chorób. Znalezione gniazda zimowe oraz złoża jaj usuwa się z drzew. Szczególnie widoczne są czerwone, kuliste jaja przędziorka owocowieca.

Produkcja rozsad warzyw

W połowie lutego rozpoczyna się produkcja rozsady wczesnych warzyw w ogrzewanych pomieszczeniach. Nasiona wysiewane do skrzynek wysiewnych wymagają odpowiedniego podłoża o pH 6,5. Minimalna wysokość pojemników wynosi 5 cm.

Do wczesnej produkcji rozsad nadają się następujące warzywa:

• cebula zwyczajna o długim okresie wegetacji,
• por wymagający wczesnego wysiewu,
• seler potrzebujący długiego okresu wzrostu,
• sałata do wczesnych zbiorów,
• warzywa kapustne na wczesne nasadzenia.

Ochrona roślin w okresie zimowym

Skuteczna ochrona roślin przed zimowymi warunkami atmosferycznymi wymaga systematycznego podejścia. Największe zagrożenie stanowią gwałtowne zmiany temperatury, silne wiatry i długotrwałe bezśnieżne mrozy. Prawidłowe zabezpieczenia minimalizują straty w ogrodzie.

Jak zabezpieczyć rośliny?

Podstawowym zabezpieczeniem jest ściółkowanie rabat słomą, liśćmi lub korą sosnową. Grubość ściółki powinna wynosić co najmniej 10-15 cm. Szczególnie ważne jest okrywanie roślin cebulowych i młodych nasadzeń bylinowych.

Krzewy iglaste obwiązuje się sznurkiem, zabezpieczając konary przed wyłamaniem pod ciężarem śniegu. Nadmiar śniegu regularnie otrzepuje się z gałęzi, szczególnie przy mokrym, ciężkim opadzie. W przypadku twardej skorupy śnieżnej należy ją rozkruszyć.

Jak podlewać rośliny zimozielone?

Rośliny zimozielone podczas bezśnieżnych zim wymagają dodatkowego podlewania. Tracą wodę przez liście i igły, jednocześnie nie mogąc jej pobierać z zamarzniętej gleby. Objawem niedoboru wody są pozwijane liście i niezdrowy wygląd krzewów.

Podlewanie roślin zimozielonych wykonuje się tylko w dni, gdy temperatura przekracza 0°C, używając wody o temperaturze pokojowej.

Zimowe cięcie drzew i krzewów

Zimowe cięcie drzew to jeden z najważniejszych zabiegów pielęgnacyjnych w sadzie. Właściwy termin i technika cięcia wpływają na zdrowotność roślin i przyszłe plonowanie. Cięcie wykonuje się od stycznia do początku kwietnia, dostosowując terminy do odporności poszczególnych gatunków.

W jakiej kolejności przycinać rośliny?

Pierwszy etap cięcia obejmuje najbardziej odporne na mróz krzewy owocowe. Agrest, porzeczki i jagody kamczackie można ciąć już od końca stycznia. Drzewa owocowe wymaga większej ostrożności – jabłonie i grusze cię się od lutego.

Przycinanie brzoskwiń i moreli odkłada się na koniec zimy ze względu na ich wrażliwość na mróz. Cięcie wykonuje się tylko w bezmroźne dni, gdy temperatura przekracza +5°C. Większe rany zabezpiecza się natychmiast po cięciu.

Przygotowanie narzędzi do cięcia

Przed rozpoczęciem sezonu cięcia należy sprawdzić stan narzędzi ogrodniczych. Sekatory wymagają ostrzenia i odkażenia, co zapobiega przenoszeniu chorób między roślinami. Dodatkowo potrzebna jest maść ogrodnicza do zabezpieczania ran.

Prawidłowe narzędzia do zimowego cięcia to:

• sekator nożycowy do cięcia żywych pędów,
• sekator kowadełkowy do suchego drewna,
• piła ogrodnicza do grubszych gałęzi,
• nożyce do żywopłotów przy formowaniu krzewów.

Pielęgnacja roślin doniczkowych zimą

Rośliny domowe w okresie zimowym wymagają odmiennej pielęgnacji niż w sezonie wegetacyjnym. Krótkie dni, suche powietrze i wysoka temperatura w ogrzewanych pomieszczeniach stanowią dla nich poważne wyzwanie. Właściwa opieka zapewnia przetrwanie do wiosny.

Regulacja podlewania i temperatury

Zimą rośliny doniczkowe podlewa się znacznie oszczędniej niż latem. Ziemia nie może jednak całkowicie wyschnąć – powinna pozostać lekko wilgotna. Do podlewania używa się wody o temperaturze pokojowej, odstałej przez kilka godzin.

Większość roślin zimą wymaga chłodniejszego stanowiska o temperaturze 10-15°C. Wyjątek stanowią kwitnące gatunki jak azalie czy cyklameny, które potrzebują 18-20°C. Rośliny odstawia się od okien podczas mroźnych nocy.

Doświetlanie i wilgotność powietrza

Niedobór światła zimą powoduje wyciągnięcie pędów i utratę atrakcyjnej barwy liści. Problem rozwiązuje doświetlanie specjalnymi lampami LED emitującymi odpowiednie fale świetlne. Rośliny myje się co 2 tygodnie letnią wodą lub spryskuje delikatnie.

Suche powietrze w ogrzewanych mieszkaniach wymaga zwiększenia wilgotności wokół roślin poprzez ustawianie misek z wodą lub stosowanie nawilżaczy powietrza.

Planowanie następnego sezonu ogrodniczego

Okres zimowy to idealny czas na planowanie prac w przyszłym sezonie. Przygotowanie harmonogramu działań, zakup nasion i materiałów oraz analiza poprzedniego sezonu pozwalają na lepsze wykorzystanie czasu wiosną. Sprawdzenie stanu narzędzi i ich konserwacja ułatwi start sezonu.

Zakup nasion i materiałów

Od drugiej połowy stycznia w sklepach ogrodniczych dostępne są świeże nasiona warzyw i kwiatów. Wczesny zakup zapewnia większy wybór odmian i lepszą jakość materiału siewnego. Przed zakupem warto sprawdzić termin ważności i pochodzenie nasion.

Test żywotności przechowywanych nasion przeprowadza się na wilgotnej bibule na parapecie okiennym. Wysiew kilkudziesięciu nasion pozwala określić procentową żywotność partii. Nasiona o żywotności poniżej 70% należy wymienić na nowe.